Θαλής ο Μιλήσιος

 

Ὁ πρῶτος φιλόσοφος τῆς Ἑλλάδος, ὁ κυριώτερος απὸ τοὺς Ἑπτὰ Σοφοὺς τῆς ἀρχαιότητος, ὁ θεμελιωτὴς τῆς εὐρωπαϊκῆς φιλοσοφίας καὶ ἐπιστήμης. Ἐγεννήθη εἰς τὴν Μίλητον, ἀποικίαν τῶν Ἑλλήνων εἰς τὴν Μικράν Ἀσίαν τὸ 624 π.Χ., καὶ ἀπέθανε τὸ 546. Ἦτο ὑιὸς τοῦ Ἐξαμύου καὶ τῆς Κλεοβουλίνης. Ἡ οἰκογένειά του ανῆκεν εἰς τὸ γένος τῶν Θηλιδῶν, ἀπογόνων τοῦ Κάδμου καὶ τοῦ Ἀγήνορος, καὶ ἑπομένως κατήγετο ἀπό τὴν Βοιωτίαν. Συμφώνως πρὸς ἄλλας πληροφορίας, ὁ Θαλῆς ἦτο ἰθαγενὴς Μιλήσιος καὶ γένους λαμπροῦ.

       Κατὰ τὸ τέλος τοῦ 7ου αἰῶνος π.Χ., ἡ Μίλητος ἀπετέλει μέγα καὶ ἀκμάζον κέντρον ἐμπορίου. Ὁ Θαλῆς ἔκανε καὶ ἐκεῖνος μεγάλα ταξίδια. Συμφώνως πρὸς τὴν παράδοσιν, ἐπῆγεν εἰς τὴν Αἴγυπτον, ὅπου ἦλθεν εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς ἱερεῖς καὶ ἐπεσκέφθη τὰς Πυραμίδας. Οἱ Αἰγύπτιοι ἱερεῖς τὸν ὑπεδέχθησαν μὲ ἐγκαρδιότητα, ὅπως ἔγινε, μερικὰ χρόνια ἀργότερα, καὶ μὲ τὸν Πυθαγόραν καί τὸν Ἡρόδοτον. Τοῦ ἐπέτρεψαν νὰ παρακολουθήσῃ τὴν διδασκαλίαν τους μὲ συγκατάβασιν καὶ τοῦ ἔδειξαν πῶς ἐμέτρουν καὶ ὑπελόγιζον περίπλοκα πράγματα μὲ ἁπλοῦν τρόπον. Ὅπως συνάγεται ἐκ τῶν παλαιῶν μαρτυριῶν, ἐμέτρησε τὸ ὕψος τῶν Πυραμίδων καὶ διετύπωσεν ἰδικήν του θεωρίαν διὰ νὰ ἐξηγήσῃ τὰς πλημμύρας τοῦ Νείλου. Ὁ Θαλῆς ἦτο φορεὺς τοῦ θεωρητικοῦ πνεύματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἀρκεῖται εἰς τὴν διαπίστωσιν καὶ διαμνημόνευσιν τῶν δεδομένων, ἀλλ' ἐπιζητεῖ καὶ τὴν θεωρητικὴν ἐξήγησιν καὶ δικαιολόγησιν τῶν γεγονότων. Ἡ κοσμοϊστορικὴ σημασία τὴν ὁποίαν ἔχει διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ παγκοσμίου ἐπιστημονικοῦ καὶ φιλοσοφικοῦ πνεύματος ὁ Θαλῆς, συνίσταται εἰς τὸ ὅτι ἀνυψώνεται ὑπεράνω τοῦ τυφλοῦ ἐμπειρισμοῦ, ε ἰ ς  τ ὴ ν  θ ε ω ρ η τ ι κ ὴ ν  ἔ ρ ε υ ν α ν  τ ῆ ς  α ἰ τ ί α ς, καὶ θέτει ἀσφαλές θεμέλιον διὰ νὰ στηριχθῇ ἡ εὐρωπαϊκὴ φιλοσοφία καὶ ἐπιστήμη. 

        Ἐκείνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἐκπληκτικὸν προτέρημα τῆς πνευματικῆς του φυσιογνωμίας εἶναι ἡ πολυμέρεια τῶν ἐνδιαφερόντων καὶ ἡ συνθετικὴ ἐκ μέρους του θεώρησις τῆς πραγματικότητος. Κάμνει ἀνακαλύψεις καθαρῶς ἐπιστημονικὰς εἰς τὴν γεωμετρίαν καὶ τὴν ἀστρονομίαν καὶ τὴν φυσικὴν, διατυπώνει ἰδικόν του φιλοσοφικὸν σύστημα, συμμετέχει εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς Ἰωνίας καὶ συγχρόνως ἐκτελεῖ μεγάλα μηχανικὰ ἔργα, κατασκευάζει μηχανήματα ὑπολογισμοὺ τῶν ἀποστάσεων, ἐπιχειρεῖ μεγάλας ἀποδημίας μὲ σκοποὺς ἐμπορικοὺς συγχρόνως καὶ ἐπιστημονικούς καὶ παρακολουθεῖ τὰ Λυδικὰ στρατεύματα εἰς τὴν κατὰ τῶν Ἰώνων ἐκστρατείαν των. Ὡς πολιτικὸς σύμβουλος τῶν Ἰώνων παρέσχεν εἰς αὐτοὺς συμβουλὴν ἐξ ὁλοκλήρου πρωτότυπον διὰ τὴν ἐποχήν του. Ὁ Θαλῆς προεῖδεν ὅτι μόνον ἄν συναπετέλουν μίαν ἑνιαίαν ὑπὸ κοινὴν διοίκησιν πολιτείαν, οἱ Ἴωνες θὰ ἠδύναντο νὰ ἀντιμετωπίσουν κατ' ἀρχὰς τοὺς Λυδοὺς καὶ ἔπειτα τοὺς Πἐρσας εἰς τὰ παρὰλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας.

Ὡς μἐγα τεχνικὸν ἔργον, σχεδιασθὲν κατὰ τὴν ἐπίνοιαν τοῦ Θαλοῦ, ἀναφέρει ὁ Ἡρόδοτος τὴν διὰ διώρυγος ἐκτροπὴν τοῦ ρεὐματος τοῦ ποταμοῦ Ἅλυος κατὰ τὴν ἐκστρατείαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐπιχειρήσει ὁ βασιλεὺς τῶν Λυδῶν Κροῖσος κατὰ τῶν Περσῶν. Τὴν ἐκστρατείαν ταύτην παρηκολούθει καὶ ὁ Θαλῆς, ὡς τεχνικὸς σύμβουλος τοῦ βασιλέως τῶν Λυδῶν. Ὅταν τὰ λυδικὰ στρατεύματα ἔφθασαν πρὸ τοῦ ποταμοῦ Ἅλυος, διεπιστώθη ὅτι δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ διάβασίς του, ἐκεῖνος δὲ ὅστις ὑπερενίκησε τὸ ἐμπόδιον τοῦτο ὑπῆρξεν ὁ Θαλὴς.

         Αἱ σχετικαὶ μὲ τὸν Θαλῆν βιογραφικαὶ πληροφορίαι εἷναι λίαν διάφοροι. Ἄλλαι τὸν παρουσιάζουν ὡς πρακτικὸν  ἄνθρωπον, προικισμένον μὲ τὸ προσὸν τῆς προβλέψεως. Ὁ Πλάτων εἰς τὸν διάλογόν του "Θεαίτητος" τὸν ἐμφανίζει ὡς παράδειγμα σοφοῦ ἀσχολουμένου μὲ τὴν σπουδὴν τῆς ἀστρονομίας καὶ παραμελοῦντος τὰ γήϊνα. Ὁ Θαλῆς εἷναι προσέτι καὶ ὁ πρῶτος Εὐρωπαῖος ἀστρονόμος, ὅστις ἔκαμε τὴν πρώτην ἐπιτυχῆ πρόβλεψιν ἐκλείψεως τοῦ ἡλίου. Προέβλεψε τὴν ἡλιακήν ἔκλειψιν, ἥτις συνέβη κατὰ τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν συνήπτετο μάχη μεταξὺ Λυδῶν καὶ Μήδων. Πραγματικῶς οἱ νεώτεροι δι' ὑπολογισμῶν κατώρθωσαν νὰ διαπιστώσουν ὅτι πράγματι ἔλαβε χώραν ἔκλειψις ἡλἰου κατὰ τὴν 28ην Μαΐου

( ἰουλιανοῦ ἡμερολογίου ) τοῦ ἔτους 585 π.Χ. Τοιουτοτρόπως ἔχομεν κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο τὴν πρὼτην ἐν Εὐρώπῃ ἐπιστημονικὴν ἀστρονομικὴν πρόβλεψιν.  

         Ὁ Θαλῆς ἐπραγματοποίησεν πολλὰς ἐπιστημονικὰς ἀνακαλύψεις. Αἱ εἰς τὴν περιοχὴν τῆς γεωμετρικῆς ἐρεύνης γενόμεναι ὑπ' αὐτοῦ ἀνακαλύψεις εἶναι αἱ ἀκόλουθοι:

1) Ἡ διάμετρος διαιρεῖ τὸν κύκλον εἰς δύο ἴσα μέρη.

2) Παντὸς ἰσοσκελοῦς τριγώνου αἱ παρὰ τὴν βάσιν γωνίαι εἶναι ἴσαι.

3) Αἱ κατὰ κορυφὴν γωνίαι εἶναι ἴσαι.

4) Δοθείσης τῆς βάσεως καὶ τῶν ἑκατέρωθεν ταύτης γωνιῶν, δύναται νὰ κατασκευασθῇ τὸ τρίγωνον.

Εἰς τὰς ἀνακαλύψεις ταύτας δὲν πρόκειται περὶ ἐμπειρικῆς διαπιστώσεως γεγονότων, ἀλλὰ περὶ μαθηματικῶν ἀποδείξεων.

         Κατὰ τὸν Πλούταρχον, ὁ Θαλῆς ἐγνώριζε τὰς ἰδιότητας τῶν ὁμοίων τριγώνων καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ὄχι μόνον ὑπελόγισε τὸ ὕψος τῶν Πυραμίδων τῆς Αἰγύπτου διὰ τῆς καταμετρήσεως τῆς σκιᾶς τῆς πυραμίδος μὲ τὴν ῥάβδον του ἐνώπιον τοῦ βασιλέως τῶν Αἰγυπτίων, μέθοδον τὴν ὁποίαν ἠγνόουν οἱ Αίγύπτιοι, ἀλλὰ καὶ κατεσκεύασεν εἰς τὴν Μίλητον διαστημόμετρον διὰ τοῦ ὁποίου ὑπελόγιζε τὴν ἀπόστασιν τῶν πλοίων, τὰ ὁποῖα ἔπλεον απὸ τῆς ἀνοικτῆς θαλάσσης πρὸς τὴν ξηρὰν. Εἰς τὸν Θαλῆν ἀποδίδεται ἡ θεωριτικὴ ἀπόδειξις τῆς προτάσεως ὅτι ἡ ἐγγεγραμμένη εἰς ἡμικύκλιον γωνία εἶναι ὀρθή.

          Εἰς τν περιοχν τς ἀστρονομικῆς ρεύνης ἀναφἐρεται ς νακάλυψις τοῦ Θαλοῦ ἡ διαπίστωσις τῆς ατίας, τις παράγει τν κλειψιν τοῦ ἡλίου καὶ ὑπολογισμοὶ ἀναφερόμενοι ες τὸ μέγεθος τῆς διαμέτρου τς σελνης καὶ τοῦ ἡλίου ν συγκρίσει μὲ τὸ μέγεθος τῶν τροχιν των. Κατά τινας μαρτυρίας, ὁ Θαλῆς πέδειξεν ες τος ταξιδεύοντας ν τῇ θαλάσσῃ ὅτι ὁ άστερισμὸς τς Μικρς ρκτου ἀποτελεῖ τὸ ἀσφαλέστερον σημεον διὰ τὴν νεύρεσιν τς διευθύνσεως τοῦ Βορρᾶ. Διετύπωσε καὶ ἰδικήν του θεωρίαν περὶ σεισμῶν. φρόνει τι ἡ Γῆ ἐπιπλέει, ὡσὰν πλοον, ἐπὶ τῶν δάτων, αἱ δὲ διαταραχαὶ τῆς δατίνης μάζης, πάνω ες τν ποίαν εναι τοποθετημένη ἡ Γῆ, γίνονται αἰτία νὰ σημειωθοῦν οἱ σεισμοί. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σφαλίζει θάνατον δόξαν διὰ τὸν Θαλν εναι τὸ ὅτι αὐτὸς πρτος παρετήρησε τὰ φαινόμενα τοῦ μαγνητισμοῦ καὶ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ.

          Άλλ' ὑπεράνω λων τν ἐπιστημονικῶν του ανακαλύψεων, σταται ἡ θεμελιωτική διὰ τὴν φιλοσοφίαν συμβολή του. πομακρυνόμενος ἀπὸ τὰς μυθολογικς τοῦ σύμπαντος ἑρμηνείας, διετύπωσε πρτος αὐτὸς τν ντίληψιν τι  ὅ λ α  τὰ 

ὄ ν τ α  ἔ χ ο υ ν  μ ί α ν  κ ο ι ν ή ν  φ υ σ ι κ ὴ ν  ἀ ρ χ ή ν. Ὡς τοιαύτην δὲ ἀρχὴν θεώρησε τὸ ὕδωρ. Τὸ σύμπαν εἶναι μία πελώρια μζα δατος καὶ ἐπάνω ες αὐτὸ ἐπιπλέει ἡ Γῆ ὡς σανίς. Πάντα τὰ φυσικὰ ὄντα εναι μετατροπαὶ τῆς ἀρχικῆς ταύτης λης. Τν ἀρχικὴν λην δν τν κλαμβάνει ὁ Θαλῆς νεκράν, ἀλλὰ τὴν θεωρεῖ ὡς φορέα νεργείας. Διὰ τοῦτο δίδασκεν τι τὸ σὐμπαν εναι πλρες ψυχν, δηλαδὴ γεμᾶτον ἀπὸ μονάδας ἐνεργείας. Τν ψυχν τν φαντάζετο ς μίαν τοιαύτην πηγν νεργείας καὶ κινήσεως. Κατὰ τὸν παλαιν δοξογράφον "Θαλς πεφήνατο πρτος τν ψυχν φύσιν εικίνητον ἤ αὐτοκίνητον" ( ὁ Θαλῆς πεφάνθη πρτος τι ἡ ψυχὴ εἷναι μία φυσικὴ ὑπόστασις, τις ερίσκεται ες αωνίαν κίνησιν ἤ παράγει ἐξ ἑαυτῆς κίνησιν ). Πόσον προοδευτικὴ ἦτο ἡ ἀπόφανσίς του ατη, τις φερεν ες συνεπαφν τὰ ψυχικὰ φαινὀμενα μὲ τὴν κίνησιν, ποδεικνύεται κ τοῦ γεγονότος ὅτι ὁ Πλάτων κατὰ τὸν 4ον αἰῶνα, προκειμένου περὶ τοῦ καθορισμοῦ τῆς οσίας τς ψυχς, παναλαμβάνει τν ὑπὸ τοῦ Μιλησίου φιλοσόφου δοθέντα ὁρισμόν. Συνεπς εναι δίκαιος ὁ ἔπαινος τν ὁποῖον πένειμεν ὁ Γερμανὸς φιλόσοφος Κάντιος ες τν Θαλν, θεωρήσας αὐτὸν ς ρχηγέτην τς ἐπιστημονικῆς καὶ γνησἰως φιλοσοφικς θεωρήσεως τοῦ κόσμου.

 

Ἀστερίων

asterion1@gmail.com

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *